İslam'da inanç ve amel, birbirini tamamlayan iki temel boyuttur. Bu ikisinin çerçevesi, İslam tarihinde Cibril Hadisi olarak bilinen, Cebrail'in (a.s.) insan sûretinde gelip Peygamberimize (s.a.v.) İslam, iman ve ihsanı sorduğu meşhur hadiste açıkça özetlenmiştir. Bu sayfada o çerçeveyi — İmanın altı şartı (Âmentü) ve İslam'ın beş şartı — ele alıyoruz.
Cebrail (a.s.) "İslam nedir?" diye sordu. Peygamberimiz (s.a.v.): "İslam, Allah'tan başka ilah olmadığına ve Muhammed'in Allah'ın Resûlü olduğuna şehadet etmen, namazı dosdoğru kılman, zekâtı vermen, Ramazan orucunu tutman ve gücün yeterse Beytullah'ı haccetmendir" buyurdu. Cebrail: "Doğru söyledin" dedi. Sonra "İman nedir?" diye sordu. Peygamberimiz: "Allah'a, meleklerine, kitaplarına, peygamberlerine, ahiret gününe iman etmen; hayrı ve şerriyle kadere iman etmendir" buyurdu.
Sahih Müslim, Kitâbü'l-İman, 8aİmanın Altı Şartı (Âmentü)
- Allah'a iman. Allah'ın varlığına, birliğine (tevhid) ve eşi-benzeri olmadığına inanmak.
- Meleklere iman. Nurdan yaratılmış, günah işlemeyen, Allah'ın emirlerini yerine getiren varlıklara inanmak.
- Kitaplara iman. Allah'ın peygamberlerine gönderdiği ilahi kitaplara (Kur'an dahil) inanmak.
- Peygamberlere iman. Allah'ın insanlığa hidayet için gönderdiği tüm peygamberlere inanmak; Hz. Muhammed'in (s.a.v.) onların sonuncusu olduğunu kabul etmek.
- Ahiret gününe iman. Ölümden sonra dirilişe, hesaba ve karşılığa inanmak.
- Kadere iman. Hayrın da şerrin de nihai olarak Allah'ın takdiriyle gerçekleştiğine inanmak.
İslam'ın Beş Şartı
- Kelime-i şehadet. Allah'tan başka ilah olmadığına ve Muhammed'in (s.a.v.) O'nun elçisi olduğuna şahitlik etmek.
- Namaz. Günde beş vakit namaz kılmak (bkz. Namaz Nasıl Kılınır?).
- Zekât. Nisaba ulaşan mal varlığından belirlenen oranda ihtiyaç sahiplerine vermek (bkz. Zekât Nasıl Hesaplanır?).
- Oruç. Ramazan ayında oruç tutmak (bkz. Oruç Nasıl Tutulur?).
- Hac. Gücü yeten (istitaat sahibi) her Müslümana ömründe bir kez farzdır (bkz. Hac ve Umre Nedir?).
Tevhid Üzerine
Tevhid, İslam inancının merkezinde yer alır ve Allah'ın zatında, sıfatlarında ve ibadete layık oluşunda tek olduğunu, hiçbir ortağı bulunmadığını ifade eder. Kur'an'da İhlâs Sûresi bu inancı en özlü biçimde dile getirir: "De ki: O Allah bir tektir. Allah her şeyden müstağni ve her şey O'na muhtaçtır. O doğurmamış ve doğmamıştır. Hiçbir şey O'na denk değildir" (İhlâs, 112:1-4).
İhsan: Üçüncü Boyut
Aynı hadiste Cebrail (a.s.) üçüncü olarak "ihsan nedir?" diye sorar. Peygamberimizin (s.a.v.) cevabı şöyledir: "Allah'ı görüyormuşsun gibi O'na kulluk etmendir; sen O'nu görmesen de O seni görür." İhsan, iman ve ibadetin bir bilinç ve samimiyet hâline dönüşmesini ifade eder.