Oruç Nasıl Tutulur? sayfasında oruç tutamama durumlarına kısaca değinilmişti. Bu sayfada, tutulamayan bir orucun nasıl telafi edileceği — kaza ve kefaret kavramları arasındaki fark — ayrıntılı olarak ele alınmıştır.
Kaza: Mazeretli Telafi
وَمَن كَانَ مَرِيضًا أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ فَعِدَّةٌ مِّنْ أَيَّامٍ أُخَرَ
"...Hasta veya yolculukta olan, tutamadığı günlerin sayısınca diğer günlerde tutsun. Allah size kolaylık ister, zorluk istemez..."
Bakara, 2:185Kaza, geçerli bir mazeretle (hastalık, yolculuk, hayız/lohusalık gibi) tutulamayan orucun, daha sonra herhangi bir günde aynı sayıda tutulmasıdır. Kaza için ceza veya ek bir yükümlülük yoktur — sadece eksik kalan günün başka bir zamanda tutulması yeterlidir. Hayız ve lohusalık döneminde tutulamayan oruçlar da bu şekilde kaza edilir.
Kefaret: Bilerek Bozmanın Telafisi
أَعْتِقْ رَقَبَةً... صُمْ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ... أَطْعِمْ سِتِّينَ مِسْكِينًا
Bir sahâbî, Ramazan'da eşiyle ilişkiye girdiğini söyleyip hükmünü sorduğunda Peygamber (s.a.v.): "Bir köle azat edebilir misin?" diye sordu. "Hayır" dedi. "Aralıksız iki ay oruç tutabilir misin?" "Hayır" dedi. Bunun üzerine: "O halde altmış fakiri doyur" buyurdu.
Sahih Müslim, Kitâbü's-Sıyâm, 1111c (ayrıca Sahih Buhârî 6821)Kefaret, mazereti olmadığı halde Ramazan orucunu bilerek ve isteyerek (özellikle yeme-içme veya cinsel ilişki yoluyla) bozan kişiye yüklenen, kazadan daha ağır bir yükümlülüktür. Sırasıyla: (1) bir köle azat etmek — günümüzde fiilen uygulanabilir olmadığından bu seçenek büyük ölçüde teorik kalmıştır —, bu mümkün değilse (2) aralıksız iki ay oruç tutmak, bu da mümkün değilse (3) altmış fakiri doyurmaktır. Kefarete ek olarak, bozulan günün kazası da ayrıca tutulur.
Kaza ile kefaretin farkı: Kaza, mazeretli her türlü eksik oruç için geçerlidir ve sadece günün telafisini gerektirir. Kefaret ise yalnızca mazeretsiz ve bilerek bozulan Ramazan orucu için söz konusudur ve yukarıdaki ağır yükümlülüklerden birini gerektirir.
Yolculukta ve Hastalıkta Oruç
Bakara 2:184-185 ayetleri, yolcu ve hasta için orucu ertelemeyi açık bir kolaylık olarak sunar. Bu konuda dikkat edilecek genel ölçüler:
- Yolculuk (seferilik). Dinen "sefer" sayılan bir mesafeye çıkan kişi, isterse yolculuk süresince orucunu erteleyebilir; dilerse yolculukta da tutabilir. Ayrıntılar için Seferîlik sayfasına bakınız.
- Hastalık. Orucun sağlığa açıkça zarar vereceği veya iyileşmeyi geciktireceği durumlarda oruç ertelenebilir; karar, mümkünse güvenilir bir hekimin görüşüyle birlikte verilmelidir.
- İyileşmesi beklenmeyen hastalık veya yaşlılık. Kaza imkânı da bulunmayan durumlarda, her gün için bir fidye (bir düşkünü doyuracak miktar) verilir — bu, kaza ve kefaretten farklı, üçüncü bir telafi şeklidir.